Czystość: czarny/biały kwadrat na białym/czarnym tle

Dalsze rozważania o czystości. I o przekłamaniach, i o okularach, jakie zakładamy, i o interpretacjach! Myśl Wojtyły, Schelera, myśl filozofów i teologów zawsze będzie otoczona pięknem słów-idei, skierowaniem uwagi na wartość i godność człowieka. Będzie to zawsze myśl na wskroś personalistyczna, którą popieram we wszystkim, bo w ten nurt jest mi najbliższy. Ale teraz schodzę na ziemię.

Zasłyszana rozmowa dwóch panienek (w publicznej toalecie, nota bene).

- No i wiesz, on ma teraz problem. Bo ona podpisała coś i nie mogą współżyć aż do ślubu!

- No masakra, jak on wytrzyma? Przecież to taki prawdziwy facet.

- No właśnie. Nie rozumiem, po co to podpisywać i sobie potem tylko problem robić.

Powstrzymałam się od komentarza. I od śmiechu. W jednej chwili zarazem złość i żal, że tak ciężko o dialog. A ludzi ‘czyści’ to już przeżytki i kosmici. Niemodni. Nierealni. Wchodzący w drogę. Ale przede wszystkim – niezrozumiani. Co za tym stoi? I czyja to wina: świata czy nasza – białych i czarnych?

W 1915r. Kazimierz Malewicz po raz pierwszy pokazał swoje wielkie dzieło: „Czarny kwadrat na białym tle”. Obraz wzbudził zainteresowanie, otoczony szeregiem tłumaczeń i filozoficznych wywodów. Bo sztuka już się przeżyła, bo to już koniec. Takie tam, itd., itp. Nie ma nic dalej. Dziś kwadraty nikogo nie zachwycą. Ani koła, cyferki czy takie inne. Malewicz opatentował swój wytwór, wpisując się przy tym w historię sztuki. Ale przyznam… Że pomysł niebanalny. (Kiedyś był.) Dla śmiertelników jednak, powiedzmy szczerze, nie szczególnie pasjonujący. Co powie babuleńka, która w życiu nie była w galerii czy w teatrze, nie oglądała dzieł malarskich, nie stykała się może nawet z telewizją? Ano nic. Ni rozumi. Ni pies, ni wydra.

Tak jest z czystością. Nie pojmuje jej ani jeden, ani drugi, dopóki ktoś mu nie wytłumaczy, dopóki się z tym nie zetknie, dopóki nie zechce zrozumieć, dopóki nie zostanie ukazane jej piękno na miarę człowieka. Pamiętam, kiedy jako mała dziewczynka po raz pierwszy dowiedziałam się, że istnieją zakonnice! W małej miejscowości nie widywało się sióstr, więc nowina o tym, przyniesiona w kobiecej prasie, zatytułowana ostro (że dla habitu porzuciły różne przyjemności i piękne sukienki) wzbudziła we mnie wielkie niezrozumienie i zadziwienie. Trochę tajemniczości, obcości. Pamiętam to silne wrażenie, że ja bym tak nigdy nie zrobiła, że one trochę głupiutkie coś tracą. Że, oj! Tracą wszystko. (Już nie pamiętam, czy to była siła perswazji i światła rzuconego na zakon przez czasopismo, czy moje dziecięce obawy przed dorosłością i ograniczoność umysłu – powiedzmy, nieistotne).

Skąd wynika to niezrozumienie? Egzotyka czystości? Awangarda? Nie jestem socjologiem, ale co nie co widziałam i słyszałam. Oczywisty jest resentyment wartości, który został zaakcentowany przez Karola Wojtyłę. Ale można by zejść na bliższą płaszczyznę. Dlaczego czystość jest abstrakcją? Dlaczego jest czarnym kwadratem na białym tle? Ano, bo jest inna niż świat głosi. Co mówił Arystoteles o prawdzie. Ano, że jest to zgodność nazywania rzeczy z rzeczywistością (jest tak jak jest, tak jak definicja mówi). Świat medialny, świat nowoczesny ma zatem swoją definicję prawdy i rzeczywistości, i miłości. No i czystości (nie-dotkniętej) jak interpretacje Malewiczowego kwadratu. Czystość ośmieszona, przygarbiona… Ale w aspekcie najpłytszym – po prostu nieznana i zignorowana.

Ateista (włączając „wierzących-niepraktykujących”) nie zastanawia się nad właściwym momentem rozpoczęcia współżycia. Dlaczego? Bo to jest wymiar duchowy (nawet o wiele więcej: to wymiar zarówno psychologiczny, socjologiczny!), a jego zauważenie wymaga wejścia głębiej niż natura nakazuje. Nie chodzi tu nawet o kwestię istnienia Boga. To jest sprawa istnienie Człowieka jako Osoby. Kolejne zasłyszenie: „Facet jest z dziewczyną już 2 lata (mają po 18) i myślisz, że oni tacy grzeczni będą?” Nie będą. Ale dlaczego? Bo instynkt tak nakazuje i świat mówi, że tak jest fajnie? A może dlatego, że innej drogi nie znają, nie chcą znać? Bo inna droga jest… ośmieszona/trudniejsza/po prostu odmienna i z góry skazana na przegraną.

To ciekawe. Dochodzimy do paradoksu. W świecie, gdzie najpiękniejszą sprawą są ciekawostki poza-regionalne, gdzie inność kulturowa i religijna po prostu fascynuje, przyciąga, gdzie trwa gonitwa do oderwania się od swojej tradycji i zanurzenia w czymś nowym, wszyscy nagle jakby sprzysiężeni idą tłumnie w swoim wyzwoleniu seksualnym. Do tego kotła można jeszcze dołączyć tolerancję (i przy tym nie-tolerancje ku niektórym ludziom/poglądom/instytucjom) i wszystko niemal jasne. Czystość w aspekcie jednostkowym bywa podziwiana, ale już przez ogół nie. Ciekawe.

Czystość jest egzotyczna, nieznana i nie proszona o interpretację, której się domaga. A ci, co trwają w swoich postanowieniach ascetycznych (mówię przekornie), w swoich przekonaniach personalistycznych (mówię jak najszczerzej i najdogłębniej) zostają niewysłuchani. Stoją jak biały kwadrat na czarnym tle i… I nic. I albo przechodzą na stronę tła (czarnego), albo siedzą cicho. I upadną gdzieś po przekroczeniu granicy oficjalności (czystość małżeńska – sprawa kolejna i pomijana). Jest też możliwość trzecia: wytrwają i czerń rozbielą trochę utopijnie, idealistycznie, Prometejsko. A czasem naprawdę wystarczy.

Piszę z zamierzonymi wyrzutami sumienia ku-niektórym? (Tak, też.) Z żalem, że upadają siłacze (tak, też), z rozczarowaniem, że zbyt wielu milczy (też), że głupcy nie rozumieją (tak, też) czy… Że w czasie, kiedy nic nie miałoby już dziwić, nagle odszczepieńcy podpisujący coś (gratuluję tak prostego myślenia) stają się ufoludkami. Tak, z tymi wszystkimi zamierzeniami, bo jakoś się nazbierały. Zamiast bawić się w interpretacje kwadratu, warto po prostu spytać autora. Zamiast ignorować, warto posłuchać. I zamiast milczeć, warto mówić (zwłaszcza w słusznej sprawie). Zamiast tłumaczyć bezowocnie (choć owocnie warto), dobrze jest pokazać. Zaświadczyć. Odszczepieńcy malujący czystość w kolorach, a nie w sepii też istnieją. I mają się dobrze. Naprawdę dobrze. Jak biały kwadrat na czarnym tle.

Biały nie znaczy przezroczysty. Czysty nie znaczy niewidoczny.