… czyli coś dla prawdziwych Rycerzy (i Księżniczek)
Relacje między za-kochanymi powinny być budowane na prawdzie. Prawda jest fundamentem wzajemnego zaufania. Czy bez zaufania można zbudować trwały związek? Czy ktoś może zbudować na kłamstwie coś trwałego i pięknego? Prawda i miłość są nierozłączne. Bez miłości prawda jest tylko informacją. Natomiast kłamstwo zabija miłość.
W czasie lektury Mądrości Syracha szczególnie zaciekawiło mnie zdanie, które w przekładzie Biblii Tysiąclecia wyd. V brzmi: Aż do śmierci stawaj do zapasów o prawdę, a Pan Bóg będzie walczył za ciebie (Syr 4,28). Nie jest to jedyne z możliwych tłumaczeń tego nakazu. Nie chcę jednak wdawać się w dzielenie włosa na czworo, czy w cedzenie komara, jak mawiał nasz Mistrz. Wolę ukazać tutaj prawdziwego wielbłąda. Tak, sprawa jest naprawdę ogromnej wagi!
W przywołanym wersie pojawiają się dwa czasowniki, które ze względu na wspólne elementy znaczeniowe można uznać za synonimy: agonizomai i polemeo.
Grecki czasownik agonizomai oznacza: walczyć, np. orężem oraz zmagać się, np. w zawodach sportowych. Wyraz ten może budzić skojarzenia z polskim słowem agonia, które ma greckie pochodzenie. Rzeczownik agonia występuje jeden raz w Nowym Testamencie, a użył go św. Łukasz w opisie wewnętrznej walki i udręki Pana Jezusa w Ogrójcu (por. Łk 22,44). Jeśli Mędrzec w rozkazującym tonie wzywa do walki, to ma na myśli prawdziwe zmaganie, które może wymagać wielu poświęceń i potu, może nawet krwawego.
Zatem: Walcz! Zmagaj się! Stań do zapasów! Podobne wezwania znajdziemy w wielu miejscach w Nowym Testamencie. Na przykład św. Paweł nakazuje Tymoteuszowi: Walcz w dobrych zawodach o wiarę… (1 Tm 6,12). Analogicznych wypowiedzi znajdziemy wiele, nie ma tu jednak potrzeby wszystkich przywoływać. Po prostu: Weź udział w trudach i przeciwnościach jako dobry żołnierz Chrystusa Jezusa! (2 Tm 2,3).
Natomiast drugi czasownik występujący w omawianym zdaniu z Mądrości Syracha to polemeo, który także oznacza walczyć, a ponadto wrogo się odnosić do kogoś, zwalczać kogoś, prowadzić wojnę, wojować. Nie zauważamy tutaj elementu znaczeniowego wskazującego na zmęczenie związane z uczestniczeniem w boju. Nie ma w tym nic dziwnego. W końcu czasownik ten określa tutaj działanie samego Boga.
Czy Bóg walczy? Ależ tak! Dla odświeżenia pamięci duchowych pacyfistów kilka cytatów. Najpierw z Księgi Wyjścia: Pan, mocarz wojny, Jahwe jest imię Jego (Wj 15,3). Tyle z Tory. A co na to Prorocy? Jak bohater posuwa się Pan, i jak wojownik pobudza waleczność; rzuca hasło, okrzyk wydaje wojenny, góruje męstwem nad nieprzyjaciółmi (Iz 42,13). A Mędrcy, co oni na to? Wszechmocne Twe słowo z nieba, z królewskiej stolicy, jak miecz ostry niosąc Twój nieodwołalny rozkaz, jak srogi wojownik runęło pośrodku zatraconej ziemi (Mdr 18,15).
Ze wszystkich biblijnych opisów walczącego Boga najbardziej jednak porusza mnie następujący fragment:
W moim utrapieniu wzywam Pana i wołam do mojego Boga; usłyszał On mój głos ze swojej świątyni, a krzyk mój dotarł do Jego uszu. 8 Zatrzęsła się i zadrżała ziemia, posady gór się poruszyły, zatrzęsły się, bo On zapłonął gniewem. 9 Uniósł się dym z Jego nozdrzy, a z Jego ust - pochłaniający ogień: od niego zapaliły się węgle. 10 Nagiął On niebiosa i zstąpił, a czarna chmura była pod Jego stopami. 11 Lecąc cwałował na cherubie, a skrzydła wiatru Go niosły. 12 Przywdział mrok niby zasłonę wokół siebie, jako okrycie ciemną wodę, gęste chmury. 13 Od blasku Jego obecności rozżarzyły się węgle ogniste. 14 Pan odezwał się z nieba grzmotem, to głos swój dał słyszeć Najwyższy, 15 wypuścił swe strzały i rozproszył wrogów, cisnął błyskawice i zamęt wśród nich wprowadził. 16 Aż ukazało się łożysko morza i obnażyły się posady lądu od groźnej nagany Twej, Panie, i tchnienia wichru Twoich nozdrzy. 17 On wyciąga rękę z wysoka i chwyta mnie, wydobywa mnie z toni ogromnej; 18 Wyrywa mnie od przemożnego nieprzyjaciela, od mocniejszych ode mnie, co mnie nienawidzą. 19 Napadają na mnie w dzień dla mnie złowrogi, lecz Pan jest moją obroną, 20 wyprowadza mnie na miejsce przestronne; ocala, bo mnie miłuje (Ps 18,7-20).
Bóg wyrusza do walki. Ale dlaczego? Psalmista odpowiada z zupełną szczerością: bo mnie miłuje! Czyż może być ważniejszy powód? Bóg sam przecież jest Miłością. Biada każdemu, kto stanie do walki przeciw Miłości!
Ciekawe, co na to Jezus? Bądźcie więc wy doskonali, jak doskonały jest Ojciec wasz niebieski (Mt 5,48). Jezus nie musi stawać się doskonałym, bo sam jest Bogiem. Czyni to, co widzi u Swego Ojca i daje przykład:
… a oto - biały koń, a Ten, co na nim siedzi, zwany Wiernym i Prawdziwym, oto sprawiedliwie sądzi i walczy. 12 Oczy Jego jak płomień ognia, a wiele diademów na Jego głowie. Ma wypisane imię, którego nikt nie zna prócz Niego. 13 Odziany jest w szatę we krwi skąpaną, a imię Jego nazwano: Słowo Boga. 14 A wojska, które są w niebie, towarzyszyły Mu na białych koniach - wszyscy odziani w biały, czysty bisior. 15 A z Jego ust wychodzi ostry miecz, by nim uderzyć narody: On paść je będzie rózgą żelazną i On wyciska tłocznię wina zapalczywego gniewu Wszechmogącego Boga. 16 A na szacie i na biodrze swym ma wypisane imię: KRÓL KRÓLÓW I PAN PANÓW (Ap 19,11-16).
Jeśli ktoś lubi opisy masakry, to może już sam doczytać kolejne wersy. Ukazują one pobojowisko, na którym padlinożerne ptaki żerują na tym, co zostało z buntowników powstających przeciw Jezusowi, Królowi królów.
Powyższe obszerne cytaty nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że Bóg zna się na wojennym rzemiośle. Z tą pewnością płynącą z wiary Mędrzec stwierdza: Bóg będzie wojował! Będzie walczył! Poprowadzi wojnę! Ruszy do walki!
Jednak jedną małą kwestię musimy przedyskutować. Problem wiąże się z przyimkiem hyper. W języku greckim oznacza on „w obronie”, „na korzyść”, „za”, „dla”, a także „przez”, „poprzez”. W związku z powyższym rodzi się pytanie, jak rozumieć ten przyimek w omawianym wersie.
Stwierdzenie, że Bóg będzie walczył w obronie, implikuje istnienie groźnego napastnika. Być może nawet wobec jego potęgi odsiecz ze strony Boga jest jedyną drogą ocalenia.
Gdybyśmy jednak przyjęli wersję, że Bóg prowadzi bitwę na korzyść człowieka, to podkreślilibyśmy tylko wymiar zysków wynikających z prowadzonej walki.
Tłumaczenie przyjmujące, że Bóg stanie do boju za człowieka, chyba za bardzo odziera człowieka z jego inicjatywy. A Bóg przecież nie odbiera nam przywileju uczestniczenia w zmaganiach.
Dlatego sądzę, że najbardziej interesująca jest ta możliwość interpretacji, która głosi, że Bóg będzie walczył poprzez człowieka. Takie rozumienie moim zdaniem najpełniej oddaje właściwą relację między Bogiem a człowiekiem, która polega na współdziałaniu w pogromie zastępów wroga.
Interesujące może być też przyjęcie wersji, którą znalazłem w jednym z tłumaczeń anglojęzycznych: Fight to the death for truth, and the Lord God will war on your side (Walcz do śmierci dla prawdy, a Pan Bóg będzie wojował po twojej stronie). Stawia ono Boga i człowieka na tej samej stronie frontu. Bóg jawi się tu jako sojusznik stający po stronie człowieka.
Każde z wymienionych podejść zawiera istotne elementy. Sądzę, że one wszystkie tworzą wspólnie pełny obraz uczestnictwa Boga w walce przeciwko nieprzyjaciołom człowieka głoszącego prawdę.
Człowiek wezwany jest do zmagania o prawdę. W tym miejscu też warto przytoczyć kilka cytatów. Jezus wyraźnie stwierdza, że wrogiem prawdy jest diabeł: Wy macie diabła za ojca i chcecie spełniać pożądania waszego ojca. Od początku był on zabójcą i w prawdzie nie wytrwał, bo prawdy w nim nie ma. Kiedy mówi kłamstwo, od siebie mówi, bo jest kłamcą i ojcem kłamstwa (J 8,44). Jezus zwraca się do Ojca w prośbie za swoich uczniów: Uświęć ich w prawdzie. Słowo Twoje jest prawdą (J 17,17). Św. Jan, który zanotował te słowa, dopowiada w swoim liście: Duch daje świadectwo, bo Duch jest prawdą (1 J 5,6). Apostoł Narodów stwierdza: Nie możemy niczego dokonać przeciwko prawdzie, lecz wszystko dla prawdy (2 Kor 13,8).
Z fragmentów tych niezbicie wynika, że chrześcijanin nie może być obojętny wobec ataków wymierzonych w prawdę. Są to bowiem ataki na Słowo Boga i na Jego Ducha. Nie dziwi zatem radykalne stwierdzenie św. Pawła: wszystko dla prawdy!
Dla Boga prawda też nie jest czymś zupełnie obojętnym: Albowiem gniew Boży ujawnia się z nieba na wszelką bezbożność i nieprawość tych ludzi, którzy przez nieprawość nakładają prawdzie pęta (Rz 1,18). Jeśli ktoś zapomniał, jak wygląda gniew Boży, to odsyłam do cytowanego już Psalmu 18.
Wszystkie przytoczone powyżej fragmenty Biblii ukazują, często w sposób poetycki, że Bogu zależy na prawdzie. W tych rozważaniach chodzi przede wszystkim o to, po której stronie my staniemy. Bóg stanowczo opowiada się przeciw kłamcy, bo Bóg jest Miłością, a kłamca zabija miłość.
Aż do śmierci walcz o prawdę, a Pan Bóg będzie walczył po twojej stronie (Syr 4,28).
